FPS określa, ile klatek na sekundę generuje komputer, a Hz – ile razy monitor może odświeżyć obraz w ciągu sekundy. Monitor 60 Hz nie pokaże pełnej płynności 300 FPS, a ekran 144 Hz nie wykorzysta całego potencjału, gdy gra działa tylko w 60 FPS.
FPS i Hz – czym różnią się te parametry?
FPS (Frames Per Second) opisuje wydajność komputera. Liczba zależy przede wszystkim od karty graficznej, procesora, ustawień gry i rozdzielczości. Jeśli GPU generuje 120 FPS, w każdej sekundzie przygotowuje 120 kolejnych klatek obrazu.
Hz to częstotliwość odświeżania monitora, czyli liczba odświeżeń panelu w ciągu sekundy. Ekran 60 Hz może odświeżyć obraz 60 razy na sekundę, a model 144 Hz – 144 razy. Hz jest więc cechą sprzętową monitora, natomiast FPS wynika z pracy komputera i oprogramowania.
Można wyobrazić to sobie jak widok przez okno. FPS oznacza szybkość tworzenia kolejnych obrazów za oknem, a Hz – jak często okno pozwala zobaczyć nowy obraz. O płynności decyduje współpraca obu parametrów, nie sama wysokość jednego z nich.
Jak FPS i Hz współpracują ze sobą?
Częstotliwość odświeżania działa jak górna granica płynności, którą monitor może pokazać. Nie oznacza to jednak, że komputer nie może wygenerować większej liczby klatek. Przykładowo, gra może osiągać 300 FPS na monitorze 60 Hz, ale panel nie jest w stanie wyświetlić wszystkich tych klatek jako oddzielnych, pełnych odświeżeń.
| Relacja | Efekt wizualny | Zalecenie |
|---|---|---|
| FPS większe niż Hz | Monitor nie nadąża z wyświetlaniem kolejnych klatek. Może pojawić się screen tearing, czyli rozrywanie obrazu. Wysoki FPS może jednak zmniejszać opóźnienie reakcji. | Włącz synchronizację albo ogranicz FPS, jeśli tearing przeszkadza. |
| FPS równe Hz | Parametry są zbliżone, więc obraz może być płynny i pozbawiony rozrywania, o ile frametime jest stabilny. | To prosty punkt wyjścia, szczególnie bez synchronizacji adaptacyjnej. |
| FPS mniejsze niż Hz | Monitor ma większy potencjał, niż wykorzystuje gra. Obraz może być płynniejszy niż przy niższym odświeżaniu, ale nie osiągnie pełnych możliwości panelu. | Nie jest to szkodliwe. Warto sprawdzić, czy sprzęt i ustawienia pozwalają zwiększyć FPS. |
Przykład z monitorem 144 Hz i grą działającą w 60 FPS nie oznacza problemu ze sprzętem. Obraz będzie ograniczony przez liczbę generowanych klatek, więc użytkownik nie wykorzysta pełnej płynności ekranu. Sam monitor 144 Hz nadal może poprawić odbiór ruchu w porównaniu z ekranem 60 Hz, ale nie zastąpi brakujących klatek.
Odwrotna sytuacja, czyli 300 FPS na monitorze 60 Hz, także nie jest awarią. Nadwyżka może poprawić czas reakcji komputera, lecz przy braku synchronizacji zwiększa ryzyko tearingu. W praktyce liczy się również frametime, czyli czas generowania pojedynczej klatki. Wysoki średni FPS nie gwarantuje płynności, gdy czas między kolejnymi klatkami mocno się zmienia. Takie wahania mogą powodować stuttering, czyli krótkie przycięcia.
Screen tearing, V-Sync, G-Sync i FreeSync
Screen tearing powstaje wtedy, gdy monitor zaczyna wyświetlać nową klatkę, zanim zakończy prezentowanie poprzedniej. Na ekranie widać wtedy fragmenty dwóch obrazów, często jako poziome przesunięcie podczas ruchu kamery.
V-Sync synchronizuje generowanie klatek z odświeżaniem monitora. Może usunąć tearing, ale w niektórych konfiguracjach zwiększa input lag, czyli opóźnienie między ruchem myszy lub naciśnięciem klawisza a reakcją na ekranie. Może też powodować bardziej odczuwalne spadki płynności, gdy komputer nie utrzymuje wymaganej liczby klatek.
G-Sync i FreeSync wykorzystują synchronizację adaptacyjną. Monitor zmienia moment odświeżenia tak, aby lepiej dopasować go do aktualnego FPS. Dzięki temu można ograniczyć tearing bez typowego dla V-Sync wzrostu opóźnienia. Zakres działania zależy od konkretnego monitora, karty graficznej i poprawnej konfiguracji sterownika.
W grach zręcznościowych, takich jak strzelanki, wysoki FPS i częstotliwość odświeżania mogą poprawić responsywność. W strategiach lub wolniejszych grach różnica może być mniej istotna, dlatego niewielkie ograniczenie FPS albo V-Sync często nie będzie przeszkadzać.
Co sprawdzić, gdy obraz nie jest płynny mimo wysokiego FPS?
Jeśli licznik pokazuje wysoką wartość, a ruch nadal wygląda jak przy niskiej płynności, sprawdź kolejno najczęstsze przyczyny:
- Ustawienia Windows – otwórz ustawienia ekranu, przejdź do zaawansowanych ustawień wyświetlania i sprawdź, czy monitor działa z właściwą częstotliwością, na przykład 144 Hz lub 165 Hz, a nie domyślnie w 60 Hz.
- Kabel i port – upewnij się, że przewód oraz używane złącze obsługują wymaganą rozdzielczość i częstotliwość. W zależności od wersji DisplayPort lub HDMI ograniczenie przepustowości może obniżyć dostępne Hz.
- Limiter FPS – ustaw limit klatek w grze albo narzędziu takim jak RivaTuner, gdy FPS stale skacze lub wyraźnie przekracza możliwości monitora.
- Frametime – obserwuj wykres czasu klatki, a nie tylko średni FPS. Nierówna linia często wskazuje przyczynę przycięć mimo wysokiej wartości licznika.
- Synchronizacja – sprawdź konfigurację V-Sync, G-Sync lub FreeSync i upewnij się, że funkcja jest aktywna zarówno w monitorze, jak i w sterowniku lub grze.
Najprostsza zasada brzmi: FPS pokazuje możliwości komputera, a Hz – możliwości wyświetlacza. Monitor 60 Hz ograniczy widoczną płynność nawet przy bardzo wysokim FPS, natomiast ekran 144 Hz potrzebuje odpowiednio wydajnego komputera, aby pokazać swoją przewagę. Najlepszy efekt daje stabilny frametime, właściwie ustawiona częstotliwość monitora oraz synchronizacja dobrana do konkretnej gry.
